"Stichting historisch" niedorp



Inleiding: Het nu volgende artikel is speciaal geschreven voor de bewoners van het uitbreidingsplan " De Veert" in Nieuwe Niedorp. Ons blad wordt eenmalig ter kennismaking bij de aldaar gevestigde bewoners bezorgd. Zij kunnen op deze wijze kennis maken met het informatieblad en worden tevens middels een begeleidend schrijven, geinformeerd over de doelstellingen van de Stichting Historisch Niedorp. Wij hopen en vertrouwen er op dat een aantal Veertbewoners open staat voor onze doelstellingen en zich als donateur bij Historisch Niedorp zal aanmelden. Hoewel het artikeleen samenvattend historisch overzicht geeft ter informatie van de Veertbewoners, twijfelen wij er niet aan of ook de 400 donateurs die ons blad reeds ontvangen, zullen eveneens niet bekende feiten of gebeurtenissen in het volgende artikel kunnen lezen.

Samenvatting over het ontstaan van ons gebied:


Het noordwesten van Nederland, de kop van Noord-Holland, is nog betrekkelijk jong, ongeveer tienduizend jaar of minder. Alleen Texel en Wieringen met hun kleileernbulten zijn ouder. De ondergrond of basis van de bodem in bet gebied waar wij wonen is opgebouwd uit sedimenten bezinksel welke werden aangevoerd door rivieren als de Rijn en de Maas. Aan de noord en westzijde van dit gebied ontstonden langgerekte zandbanken die beletten dat de aangevoerde sedimenten konden wegvloeien. Later overstroomde de zee grote delen van het ach terland en werden zandachtige en kleisedimenten op de door de rivieren aangevoerde kleilagen afgezet. Het zeewater kon bij vloed ons gebied overstromen door een gat in de zandbanken ter hoogte van Bergen. Het zeewater liep door de stroomgeulen de kop van Noord-Holland binmen om bet gebied vervolgens weer bij eb te verlaten. Door het bezinken van de aangevoerde klei en zanddeeltjes raakten de stroomgeulen, die nogal eens van plaats veranderden, verstopt en sloot zich op de duur het zeegat bij Bergen. Toen het zeewater ons gebied niet meer overspoelde konden de klei deeltjes verder inklinken. In de bedding van de voormalige stroomgeulen bevonden zich de grofste kleideeltjes welke door hun samenstelling het minste inklonken. Dit had tot gevolg dat de beddingen van voormalige kreken of geulen na verloop van jaren hoger in het landschap kwamen te liggen. Nog heden ten dage liggen die oude geulen gemiddeld 50 cm. hoger in het land schap dam het omliggende maaiveld. Op de lager gelegen klei gronden vormden zich poelen en plassen die werden gevuld met zoet hemelwater. Daarin groeiden veenmossen, heide, riet, gras sen en struiken. Stierven die weer af dan vormde het uitste kend materiaal voor veenvorming. Na verloop van vele jaren vormde zich op deze wijze een enkele meters dik veenpakket op de onderliggende kleilaag. Kleine veenbeekjes voerden het overtollige water af naar lager gelegen gebieden. Toen het veengebied na verloop van tijd droge plekken begon te vertonen, ging de mens er zich op vestigen. Vermoedelijk nam de ontginning in onze omgeving in de negende eeuw een aanvang. Aangenomen wordt wel, dat dit begon vanuit de Moerbeek waar een veenbeekje liep, in de richting van Barsingerhorn. Vervolgens ging de ontginning verder in zuidelijke richting naar Winkel en de Niedorpen tot aan de Langereis. Geleidelijk aan ontstonden toen de eerste nederzettingen in het gebied. Archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat Nieuwe Niedorp en Winkel in de tweede helft van de twaalfde eeuw zijn gesticht. Bijna al de dorpen in de gemeente Niedorp liggen met de oudste bebouwing op de eerder genoemde hoger gelegen stroom of kreek ruggen. Dat de eerste ontginners hun toen mog eenvoudige huizen op de kreekruggen bouwden is niet zo verwonderlijk. De veenlaag daarop was minder dik met daaronder een steviger ondergrond van klei.

De veenontginning en haar gevolgen:


Door ontwatering van bet veen werd dit toegankelijk voor zuur stof in de lucht, met als gevolg dat het droogliggende veen door oxidatie geleidelijk aan gewoonweg in de lucht verdween. Als gevolg van dit proces kwam het maaiveld ten opzichte van de zeespiegel jaarlijks ongeveer twee cm. lager te liggen. Dit al les had tot gevolg dat het ontgonnen veengebied gevrijwaard dien de te worden van opdringend water van hoger gelegen gronden. Dat gebeurde door het aanleggen van dijken of kaden. Het teveel aan water kon via gegraven sloten worden afgevoerd naar lager gelegen gebieden om vervolgens bij eb door de sluizen bij Kolhorn in zee.te worden afgevoerd.
De eerste watermolens:


Als gevolg van het verdwijnende veen en het dien ten gevolge lager wordende maaiveld, kon men het overtollige hemelwater steeds moeilijker langs natuurlijke weg op het zeewater kwijtraken. Het was dan ook een uitkomst toen de windwatermolen werd uitgevonden. In het gebied van de Niedorper kogge, waartoe het grondgebied van de Niedorpen en Winkel behoorde, verschenen kort na 1500 de eerste windwatermolens. In verband met de ongelijke ligging van de landerijen, was het noodzakelijk om het gehele gebied in polders te verdelen. Deze werden met een kade omringd en vervolgens door 'een of meer watermolens bemalen om het overtollige hemelwater kwijt te kunnen raken. Hoewel de polders later zijn overgegaan op diesel- of electrische bemaling is bet uitgangspunt gelijk gebleven: Er moet gemalen worden. Zouden er geen watergemalen zijn, dan was de gehele gemeente Niedorp één grote waterplas waarin enkele hoger gelegen oude terpen als kleine eilandjes boven de waterspiegel zouden uitsteken.

De voorzitter Aat Wit.

Wilt U meer en uitvoeriger kennis nemen van de historie over de dorpen in de gemeente Niedorp?

Dan kunt U zich opgeven als donateur van de stichting "historisch niedorp".

Voor het bedrag van 10 gulden per jaat ontvangt U twee maal per jaar ons informatieblad met ongeveer 30 bladzijden tekst over historischewetenswaardigheden van de gemeente Niedorp.

Het adres van de secr. luid: J.van Beek Dorpsstraat 40 1733 AN Nieuwe Niedorp Tel:0226-413392